Ortez, Protez, Skolyoz Korsesi ve Tabanlık Rehberi
Kol ve el protezleri nasıl seçilir?
Kozmetik silikon, mekanik ve miyoelektrik protezler aynı ihtiyaca cevap vermez; seçim uzuv seviyesi, kas kontrolü ve günlük hedeflere göre yapılır.
- Kozmetik silikon protezler görünümü tamamlamaya ve uygun durumlarda pasif desteğe odaklanır.
- Mekanik sistemler bataryasız çalışır; miyoelektrik sistemler uygun kas sinyali ve kullanım eğitimi gerektirir.
- Her kullanıcı için tek bir “en iyi” sistem yoktur; prova, kontrol becerisi ve bakım ihtiyacı birlikte değerlendirilir.
Bacak ve parsiyel ayak protezleri
Chopart ve parsiyel ayak, diz altı ve diz üstü protezlerde soket, askı sistemi ve bileşenler amputasyon seviyesine göre ayrı ayrı planlanır.
- Soketin güdüğe uyumu, güvenli yük aktarımı ve cilt bütünlüğü protezin temel parçaları kadar önemlidir.
- Diz üstü sistemlerde protez diz; diz altı sistemlerde doğal dizin korunması yürüyüş planını değiştirir.
- İlk teslimden sonra hacim, denge ve yürüyüş değiştikçe kontrol ve ayar gerekebilir.
İleri ayak ve spor sistemleri
Karbon enerji geri dönüşlü, çok eksenli, mikroişlemcili ve koşuya özel ayaklar farklı aktivite ve zemin ihtiyaçları için değerlendirilir.
- Seçimde vücut ağırlığı, aktivite düzeyi, amputasyon seviyesi ve mevcut protez bileşenleri birlikte ele alınır.
- Mikroişlemcili sistemlerde şarj, bakım ve üreticinin kullanım sınırları günlük rutinin parçasıdır.
- Spor protezi günlük yürüyüş protezinin otomatik yerine geçmez; aktiviteye özel kurulum ve eğitim gerekir.
Kozmetik silikon protezler
Kişiye özel silikon parmak, el veya ayak protezlerinde renk, ölçü, tutunma biçimi ve kullanım amacı kişiye göre belirlenir.
- Kozmetik silikon ile soket içinde kullanılan silikon liner aynı ürün değildir ve bakım yöntemleri farklı olabilir.
- Silikon esnek olsa da aşırı çekme ve kesilmeye karşı hassastır; kenarlarından zorlayarak çıkarmayın.
- Temizlik ve saklamada size verilen ürün talimatını uygulayın; evde kesme, yapıştırma veya boyama yapmayın.
El-bilek, AFO, KAFO ve diz ortezleri
Ortezler mevcut uzvu desteklemek, korumak veya hareketi yönlendirmek için kullanılır; AFO, KAFO, diz ve üst ekstremite ortezlerinin kullanım planları farklıdır.
- AFO ayak ve ayak bileğini; KAFO diz, ayak bileği ve ayağı birlikte destekler.
- El-bilek ve kol ortezlerinde amaç koruma, konumlandırma veya kontrollü hareket olabilir.
- Ölçü, eklem ayarı, kullanım süresi ve uygun ayakkabı kişiye özel belirlenmelidir.
Skolyoz ölçümü ve korse seçenekleri
TLSO, gece korsesi veya yüksek torasik destekli korse seçimi; eğriliğin yeri, derecesi, esnekliği ve büyüme durumuna göre yapılır.
- Üç boyutlu gövde ölçümü üretime veri sağlar; skolyoz tanısı koymaz ve hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
- Gece korsesi her eğrilik için tam zamanlı korsenin alternatifi değildir.
- Kullanım saati, egzersiz ve kontrol planı reçeteyi düzenleyen uzman tarafından kişiye özel belirlenir.
Dinamik ayak basınç analizi
Pedobarografi, ayakta dururken ve yürürken ayak tabanındaki yük dağılımını ölçerek klinik değerlendirmeyi ve tabanlık planını destekler.
- Basınç artışı görülen bölgeler, basma paterni ve sağ-sol yük aktarımı birlikte incelenir.
- Renkli basınç haritası tek başına tanı değildir; şikâyet ve muayene bulgularıyla yorumlanır.
- Karşılaştırmalı kontrolde ölçümlerin benzer ayakkabı, hız ve koşullarda yapılması önemlidir.
Kişiye özel tabanlık ve kontrolü
Kişiye özel tabanlık; ayak yapısı, basınç dağılımı, kullanım amacı ve ayakkabı birlikte değerlendirilerek hazırlanır.
- Destek ve yük boşaltma bölgeleri herkes için aynı yerde veya aynı sertlikte olmaz.
- Tabanlığı size önerilen alışma planıyla ve uygun hacimdeki ayakkabıyla kullanın.
- Yeni ağrı, sürtünme, belirgin aşınma, çocukta büyüme veya ayakkabı değişiminde kontrol isteyin.
Protez, güdük ve silikon liner bakımı
Güdük ve ciltle temas eden liner veya soketin temiz ve tamamen kuru tutulması, günlük kullanımın temelidir.
- Silikon linerı ılık su ve yumuşak sabunla temizleyip havluyla kurulayın; gece boyunca açıkta kuru havada bırakın.
- Protez gövdesini nemli bezle silip kurulayın; tiner, petrol, benzin, aşırı ısı ve doğrudan güneş kullanmayın.
- Kötü koku, şişlik, belirgin kızarıklık, akıntı veya yara varsa protezi takmayın ve hekime başvurun.
Ortez ve korse kullanımında cilt kontrolü
Ortezi her giyişten önce cihazı, her çıkarıştan sonra temas bölgelerini kontrol edin; kullanım süresini size verilen plana göre artırın.
- Ciltte geçmeyen veya artan kızarıklık, su toplaması, yara, ağrı ya da uyuşma varsa kullanıma ara verin.
- Vücuda temas eden yüzeyleri malzemesine uygun biçimde temizleyip yeniden giymeden önce tamamen kurutun.
- Gevşek bağlantı, çatlak, kırık veya baskı noktası fark ederseniz kontrol için merkeze başvurun.
Ayar ve tamiri kendiniz yapmayın
Protez, ortez, korse ve tabanlığın ölçüye uygunluğunu değiştiren işlemler eğitimli protez-ortez personeli tarafından yapılmalıdır.
- Cihazı kesmeyin, ısıtmayın, bükmeyin; vida, eklem, ped veya soket ayarını evde değiştirmeyin.
- Kontrole gelirken kullandığınız liner, güdük çorabı, ortez çorabı ve ayakkabıyı yanınızda getirin.
- Uyum bozulduğunda planlı randevuyu beklemeden değerlendirme isteyin.
SGK karşılaması ürüne göre değişir
SGK’nın bir protez, ortez, korse veya tabanlığı karşılaması; güncel SUT kodu, reçete/rapor, uygunluk ve sözleşme koşullarına bağlıdır.
- Her modelin veya ek özelliğin bedeli otomatik olarak ve tamamen karşılanmaz.
- Katılım payı, fiyat farkı, yenileme süresi ve istenen belgeler ürün koduna göre değişebilir.
- Siparişten önce güncel reçete, rapor, SUT kodu ve size çıkabilecek tutarı merkezden ve SGK’dan doğrulayın.
Sık Sorulan Sorular (SGK, Kullanım ve Bakım)
SGK protez, ortez, korse veya tabanlığı karşılar mı?
Tek bir evet/hayır yanıtı yoktur. Karşılama; ürünün güncel SUT listesinde bulunmasına, reçete ve sağlık raporuna, kullanım koşullarına ve sözleşmeli merkez şartlarına bağlıdır. Her model veya ek özellik tamamen karşılanmayabilir; işlem öncesinde ürün kodu ve size çıkacak tutar doğrulanmalıdır.
Kişiye özel tabanlığı SGK karşılar mı?
Tabanlığın yalnız “kişiye özel” olması ödeme garantisi değildir. Reçete edilen malzemenin güncel SUT kodu, rapor/reçete şartları ve temin şekli kontrol edilir; basınç analizi, özel malzeme veya üretim farkı ayrı kalem olabilir. Kesin tutarı üretimden önce SGK ve merkezle doğrulayın.
SGK karşılasa bile katılım payı veya fiyat farkı çıkar mı?
Çıkabilir. SGK, vücut dışı protez ve ortezlerde durumunuza göre katılım payı uygulayabilir; seçilen ürünün Kurumca ödenen tutarı aşan kısmı da kullanıcıya kalabilir. Bazı kişi ve durumlar için istisnalar vardır; güncel hesabı işlem tarihinde kontrol edin.
Protez veya ortez yenileme süresi dolmadan değiştirilebilir mi?
Genel olarak SUT’taki yenileme süresi beklenir. Çocukta büyüme nedeniyle cihazın kullanılamaması veya gerekli koşulları taşıyan onarılamaz arıza gibi durumlarda sağlık raporuyla erken yenileme değerlendirilebilir. Bu bir otomatik onay değildir; güncel SGK koşulları uygulanır.
Kişiye özel protez veya ortez yapımı ne kadar sürer?
Sabit bir süre yoktur. Değerlendirme, ölçü, model/soket üretimi, bileşen temini, prova, ayar ve kullanım eğitimi cihazın türüne ve prova sonucuna göre değişir. İlk değerlendirmeden sonra merkezin verdiği kişisel iş planı esas alınmalıdır.
Miyoelektrik kol protezi her kullanıcıya uygun mudur?
Hayır. Kullanılabilir kas sinyali, güdük yapısı, kontrol becerisi, günlük hedefler, eğitim ve bakım/şarj sürecine uyum birlikte değerlendirilir. Mekanik veya kozmetik bir seçenek bazı kullanıcılar için daha uygun olabilir.
Silikon linerın altına güdük çorabı giyilir mi?
Ankara Üniversitesi rehberindeki silikon kılıflı sistemde liner doğrudan temiz ve kuru güdüğe, çorapsız giyilir. Ancak soket ve süspansiyon sistemleri farklı olabilir; size teslimde gösterilen giyme sırası her zaman önceliklidir.
Kızarıklık veya yara oluşursa cihazı kullanmaya devam etmeli miyim?
Geçmeyen veya artan kızarıklığı, su toplamasını, yarayı, akıntıyı, kötü kokuyu ya da şişliği zorlayarak kullanıma devam etmeyin. Protezde bu belirtiler varsa cihazı takmayın; hekiminiz ve uygulamayı yapan merkezle görüşün.
Yeni ortezi ilk günden bütün gün takmalı mıyım?
Size özel olarak böyle söylenmediyse kullanım süresini kendiniz belirlemeyin. Ortez türü ve cildin uyumu farklıdır; verilen alışma programını izleyin, her çıkarışta cildi kontrol edin ve baskı sorunu varsa merkeze bildirin.
Skolyoz korsesi günde kaç saat takılmalıdır?
Herkes için tek bir saat yoktur. Günlük kullanım süresi; yaş, büyüme potansiyeli, eğriliğin yeri ve derecesi ile seçilen korse tipine göre uzman hekim tarafından belirlenir. Gece korsesi ile tam zamanlı korse aynı kullanım planına sahip değildir.
Kişiye özel tabanlık ne kadar süre kullanılabilir?
Tek bir kullanım ömrü verilemez; malzeme, günlük kullanım, ayakkabı, kilo değişimi ve çocuklarda büyüme süreyi etkiler. Belirgin aşınma, yeni ağrı/sürtünme veya ayakkabı değişimi varsa planlı kontrol tarihini beklemeden yeniden değerlendirme isteyin.
Ayak basınç analizi tek başına tanı koyar mı?
Hayır. Pedobarografi yük dağılımı, basma paterni ve basınç artışı görülen bölgeleri ölçer; sonuçlar şikâyet, muayene ve gerekirse diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilir. Renkli haritada yüksek basınç görülmesi tek başına hastalık tanısı değildir.
Protez ve silikon liner bakımı ne sıklıkla yapılmalıdır?
Ciltle temas eden liner ve soket günlük olarak temiz ve kuru tutulmalıdır. Linerı ılık su ve yumuşak sabunla temizleyip ısıdan uzakta tamamen kurutun; protez gövdesini nemli bezle silip kurulayın. Ürünün size verilen özel bakım talimatı varsa onu uygulayın.
